8 października 2025 r.

Ludwik Rydygier, Dowódca Korpusu Medycznego w Niepodległej Polsce

Wprowadzenie

Wstąpił do Wojska Polskiego po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Józef Piłsudzki powierzył mu opiekę medyczną nad polskimi oddziałami podczas wojny bolszewickiej w 1920 roku.

Skaliste początki

Początki jego kariery chirurgicznej były równie trudne, jak losy kraju pod zaborami. Ludwik Rydygier urodził się w Dusocinie, w zaborze pruskim, jako jedno z 13 dzieci. Rydygier ukończył studia medyczne w Greifswaldzie i otworzył praktykę chirurgiczną w Chełmnie. Zmienił tam swoje nazwisko z niemieckiego (von) Riediger na polskie Rydygier, co rozwścieczyło rząd pruski. Prześladowany, przeniósł się do Krakowa, gdzie Austriacy byli znacznie łagodniejsi. Stamtąd przeniósł się do Lwowa, gdzie został poproszony o poprowadzenie wydziału chirurgicznego w jednej z klinik. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie i Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie były już zaliczane do najlepszych ośrodków dydaktycznych w Europie.

Co oznaczało bycie pionierskim chirurgiem w XIX-wiecznej Europie?

Chirurg w tamtych czasach był jak Kolumb płynący do terra incognita. To była niechlujna praca, pełna niespodzianek, a wyniki leczenia były straszne. Znieczulenie było w powijakach, a chirurg musiał wykonać szybką pracę, podczas gdy asystenci trzymali krzyczącego pacjenta. Amputacja nogi została wykonana w mniej niż 1 minutę, a asystent musiał trzymać palce z dala od noża chirurga. Nie było hemostazy i szacunku dla tkanek pacjenta. Infekcje ran były ogromnym problemem, a sepsa była przyczyną przerażającej śmiertelności. Jednak pod koniec wieku problemy te zostały w większości rozwiązane, a nauka i praktyka chirurgii poszły naprzód.

Droga do wielkości

Praca doktorska Rydygiera dotyczyła zastosowania kwasu karbolowego w zapobieganiu infekcji u żab. Higiena osobista chirurga miała dla niego ogromne znaczenie. Mycie rąk, zanurzanie ich w roztworze antyseptycznym przed zabiegiem, płukanie jamy ustnej, płukanie gardła i mycie włosów były obowiązkowe. Nie akceptował jednak masek, czepków i gumowych rękawiczek. Do zabiegu zakładał biały fartuch chirurgiczny, podczas gdy wielu chirurgów nadal operowało ubranych tak, jakby szli na uroczystą kolację.

 

Oto portret Ludwika Rydygiera namalowany przez Leona Wyczółkowskiego:

Jest on przedstawiony w białym fartuchu chirurgicznym, bez rękawiczek, maski i czepka chirurgicznego. Otoczony przez swoich asystentów. Nad jego lewym ramieniem wiszą 3 tajemnicze butelki. Chociaż nie mogłem znaleźć wyjaśnienia, podejrzewam, że były to 3 roztwory chloroformu, alkoholu i etylu siarkowego. Mieszanina tych substancji była używana do kapania na maskę z gazy pacjenta w celu znieczulenia wziewnego. Kolejne pionierskie osiągnięcie.

Dlaczego Rydygier może tak bardzo wyprzedzić swoich rówieśników?

Było to połączenie umysłu śledczego, dyscypliny i wytrwałości. Jego dzień pracy był zorganizowany tak, aby zapewnić maksymalną wydajność. Typowy dzień Rydygiera opisał prof. Krzysztof Bielecki z Warszawy.

Rozpoczynał się o 7 rano obchodem lekarskim wykonywanym przez asystentów, następnie dyżury w klinice i ambulatorium chirurgicznym; o 8 rano przybycie profesora Rydygiera oznajmiał odźwierny głośnym dzwonkiem. Asystenci przerywali pracę, zbierali się w jego gabinecie i zdawali relację ze stanu poszczególnych pacjentów. Następnie odbywał się drugi obchód z profesorem. Po obchodzie wybrani pacjenci byli przedstawiani w ambulatorium. Rydygier prowadził wykłady dla studentów z ilustracjami ciekawych przypadków spośród swoich pacjentów. Podczas wykładów cytował polskich autorów, promując jednocześnie osiągnięcia polskich lekarzy. Po wykładzie rozpoczynały się operacje, których przebieg obserwowali studenci. Rydygier wykonywał operacje powoli, ale bardzo precyzyjnie, dbając o hemostazę. Podkreślał znaczenie anatomii jako podstawy dobrego działania. Nie wstydził się sięgać przed operacją do atlasu anatomicznego. Podczas operacji używał skalpela, a nie nożyczek. Używał instrumentów, które nie uszkadzały tkanek. Po operacji personel kontynuował pracę w ambulatorium. Rydygier przywiązywał dużą wagę do dobrych praktyk w ambulatorium, zatrudniając tam swoich najbardziej doświadczonych asystentów.

Staranne rozcięcie płaszczyzn anatomicznych, delikatne obchodzenie się z tkankami i skrupulatna hemostaza były cechami charakterystycznymi jego techniki. Era szybkiego, niechlujnego i niedbałego chirurga dobiegła końca. Pomogło w tym skuteczne znieczulenie, ale także zrozumienie znaczenia zadawania jak najmniejszych obrażeń pacjentowi. I dyscyplina, aby zaimponować tą metodologią swoim współpracownikom i asystentom. Przestrzegając tych zasad, jego śmiertelność operacyjna znacznie spadła.

Poglądy Rydygiera na temat kobiet w chirurgii.

"Dopóki słowik będzie śpiewał w Mydlniku i przynosił jedzenie swojej samicy siedzącej w gnieździe, dopóty nie uwierzę w równouprawnienie kobiet". Mydlnik był miasteczkiem na obrzeżach Krakowa.

Zanim zaczniemy potępiać tego giganta za jego reakcyjne poglądy, musimy zdać sobie sprawę, że 150 lat temu praktyka chirurgiczna w niczym nie przypominała tego, co widzimy dzisiaj. Szkolący się chirurdzy stale przebywali w szpitalu, oczekując, że będą obecni we wszystkich nagłych przypadkach. Randki były źle widziane, a małżeństwa zdecydowanie odradzane. Podczas mojej rezydentury w Cincinnati General w latach 70. wciąż pracowałem po 110 godzin tygodniowo. Nawet w XX-wiecznych szpitalach kobiety nie były akceptowane w chirurgii, a mój mentor, profesor Jan Nielubowicz, miał opinię, że "kobieta może być albo kobietą, albo chirurgiem. Nigdy jednym i drugim".

Czy Rydygier był Polakiem?

Oczywiście, że tak. Jego "von Riediger" na złość pruskim władcom zmienił na "Rydygier". Publikował głównie po polsku, wykładał po polsku i był członkiem polskiej armii. Wystarczy przeczytać jego autograf pod portretem jako Rector Magnificus Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Był Niemcem, tak jak Fryderyk Chopin i Maria Curie-Skłodowska byli Francuzami, a Józef Conrad-Korzeniowski Brytyjczykiem.

Prawdziwy bohater narodowy.

 

Może Ci się spodobać

Przegląd prywatności

Witold Niesłuchowski

Ta witryna korzysta z plików cookie, aby zapewnić użytkownikom jak najlepsze wrażenia. Informacje o plikach cookie są przechowywane w przeglądarce i pełnią takie funkcje, jak rozpoznawanie użytkownika po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są najbardziej interesujące i przydatne.

Niezbędne pliki cookie

Niezbędny plik cookie powinien być zawsze włączony, abyśmy mogli zapisać preferencje użytkownika dotyczące ustawień plików cookie.

Analityka

Ta witryna korzysta z Google Analytics do zbierania anonimowych informacji, takich jak liczba odwiedzających witrynę i najpopularniejsze strony.

Włączenie tego pliku cookie pomaga nam ulepszać naszą witrynę.

Marketing

Ta witryna wykorzystuje następujące dodatkowe pliki cookie:

(Wymień tutaj pliki cookie używane w witrynie).